Danh sách bài viết

Bài viết này phân tích quá trình hình thành và phát triển của hệ thống trường Trung học phổ thông chuyên tại Việt Nam. Bằng phương pháp phân tích lịch sử - chính sách và tổng hợp, so sánh, bài viết làm rõ các giai đoạn chính: Hình thành (1965–1975), Mở rộng (1975–2000), Hội nhập (2000–2020) và Hiện đại hóa (2020–nay). Kết quả cho thấy, hệ thống trường chuyên đã đạt được những thành tựu rực rỡ trong việc đào tạo học sinh tài năng, đặc biệt là thành tích tại các kì thi Olympic quốc tế, đóng góp nguồn nhân lực chất lượng cao cho đất nước. Tuy nhiên, hệ thống này cũng bộc lộ những hạn chế như thiên lệch về thành tích thi cử, áp lực tâm lí lên học sinh và sự bất bình đẳng về cơ hội giữa các vùng miền. Dựa trên các khung lí thuyết về giáo dục tài năng của Gagné và Renzulli, bài viết đề xuất các hàm ý chính sách nhằm chuyển đổi từ triết lí “tuyển chọn tinh hoa” sang “ươm mầm và nuôi dưỡng tiềm năng”, hướng tới xây dựng một hệ sinh thái giáo dục tài năng toàn diện, công bằng và linh hoạt hơn.

Nghiên cứu này phân tích tác động của Nghị quyết số 14-NQ/ TW ngày 11 tháng 01 năm 1979 của Bộ Chính trị về Cải cách giáo dục tại Việt Nam trong giai đoạn 1979-1986, đồng thời làm rõ mâu thuẫn giữa tầm nhìn lí luận của cải cách và khó khăn thực tiễn trong bối cảnh lịch sử đầy thử thách. Mặc dù đã có nhiều công trình nghiên cứu về lịch sử giáo dục Việt Nam sau năm 1975 và cuộc cải cách giáo dục lần thứ ba, các nghiên cứu này chủ yếu tập trung mô tả quá trình cải cách hoặc hệ thống chính sách giáo dục mà chưa phân tích sâu tác động của Nghị quyết 14 trong mối quan hệ với bối cảnh kinh tế - xã hội giai đoạn 1979 1986. Phương pháp nghiên cứu bao gồm việc tổng hợp và phân tích các văn bản chính sách, lịch sử giáo dục và các số liệu kinh tế - xã hội của giai đoạn này. Nghiên cứu chỉ ra rằng, Nghị quyết 14 đã trực tiếp định hình mục tiêu cốt lõi là đào tạo “con người mới xã hội chủ nghĩa” phát triển toàn diện, người lao động làm chủ tập thể và đề ra cơ cấu hệ thống giáo dục quốc dân mới. Tuy nhiên, việc triển khai gặp khó khăn do khủng hoảng kinh tế, dẫn đến thiếu hụt nguồn lực, giảm chất lượng giáo dục và cơ sở vật chất xuống cấp. Kết quả nghiên cứu góp phần làm rõ tác động của Nghị quyết 14 dưới góc độ thực thi chính sách giáo dục trong điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn.

Nghiên cứu phân tích xu hướng và thực trạng các công bố nghiên cứu khoa học giáo dục Việt Nam giai đoạn 2001-2025 thông qua áp dụng phương pháp trắc lượng thư mục đối với 1,005 bài báo trên các tạp chí lĩnh vực giáo dục chỉ mục SCOPUS. Kết quả cho thấy, hoạt động nghiên cứu bắt đầu tăng trưởng năm 2016 và tăng nhanh từ năm 2020. Tập trung giai đoạn 2020 2025, phần lớn bài báo công bố trên các tạp chí chất lượng Q1 và Q2. Từ kết quả phân tích dữ liệu SCOPUS, mạng lưới các quốc gia hợp tác chặt chẽ nhất với Việt Nam trong tổng số 46 quốc gia trên thế giới là Úc. Phần lớn nghiên cứu khoa học giáo dục Việt Nam được thực hiện bởi các tác giả người Việt, trong đó các tác giả đến từ Đại học Quốc gia Hà Nội và Đại học Quốc gia thành phố Hồ Chí Minh có nhiều đóng góp nhất. Các nhóm và các chủ đề nghiên cứu khoa học giáo dục Việt Nam đã nắm bắt xu hướng các vấn đề nghiên cứu trên thế giới, đồng thời các vấn đề nghiên cứu đặc trưng của giáo dục và đào tạo Việt Nam cũng được quan tâm nghiên cứu. Giáo dục đại học và giáo dục phổ thông là hai cấp bậc có xu hướng tăng trưởng nhanh nhất. Các phát hiện này giúp cho các nhà chính sách, các nhà quản lí giáo dục tham khảo và đưa ra chiến lược phát triển ngành và định hướng nghiên cứu trong tương lai.

Bài viết đã tìm hiểu, phân tích, so sánh về mục tiêu giáo dục, hệ thống các môn học và hoạt động giáo dục ở tiểu học của các chương trình giáo dục phổ thông (Chương trình 1981, Chương trình 2006 và Chương trình 2018), gắn với hai lần đổi mới Chương trình. Kết quả cho thấy, giáo dục toàn diện ở tiểu học luôn được quan tâm. Qua các lần đổi mới, mục tiêu giáo dục, hệ thống các môn học và hoạt động giáo dục cũng đã có những đổi mới, phát triển phù hợp bối cảnh, điều kiện, yêu cầu đối với giáo dục tiểu học ở từng giai đoạn đồng thời chương trình ngày càng hiện đại, theo hướng phát triển phẩm chất và năng lực người học và tiếp cận xu thế hiện đại về phát triển chương trình. Qua đó chỉ ra một số bài học kinh nghiệm và khuyến nghị cho việc thực hiện chương trình và phát triển chương trình giai đoạn tới.