Bài viết khoa học

Sinh viên Việt Nam là nguồn nhân lực chất lượng cao của đất nước. Việc chăm lo giáo dục đạo đức mới cho sinh viên Việt Nam hiện nay có ý nghĩa rất quan trọng trong việc phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao cho sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước. Cùng với giáo dục thể chất, văn hoá, giáo dục chuyên môn, nghiệp vụ, giáo dục đạo đức góp phần hoàn thiện các mặt, đức, trí, thể, mĩ cho sinh viên Việt Nam nói riêng, thanh niên Việt Nam nói chung - thế hệ kế tục sự nghiệp cách mạng nước nhà.

Đô thị đại học là một khái niệm mới được đề cập đến tại Việt Nam trong một số năm gần đây. Xây dựng các đô thị đại học đã được đưa vào chính sách như một cách để hoàn chỉnh không gian cho giáo dục đại học. Tuy nhiên, cách hiểu về đô thị đại học ở Việt Nam vẫn chưa hoàn chỉnh. Bài viết điểm lại một số định nghĩa cũng như thực tiễn về đô thị đại học của các nước phát triển để hướng đến cách hiểu đúng hơn về đô thị đại học, từ đó rút ra các khuyến cáo cho việc xây dựng đô thị đại học Việt Nam.

Bài viết trình bày một số kết quả thu được qua khảo sát về hoạt động dạy học trực tuyến của giáo viên phổ thông trong giai đoạn nghỉ học vì dịch Covid-19 tại 42 tỉnh/thành phố với gần 929 giáo viên Trung học và Tiểu học ở 42 tỉnh/thành phố. Giáo viên tham gia dạy học trực tuyến có trình độ đào tạo trung cấp, cao đẳng và đại học trở lên. Các môn học được dạy trực tuyến nhiều nhất gồm có: Toán học, Ngữ văn, Vật lí, Ngoại ngữ và các môn Tiểu học. Khả năng dạy học trực tuyến của giáo viên còn hạn chế nhưng vì giãn cách xã hội đã buộc phải dạy học trực tuyến theo yêu cầu của các cơ quan quản lí. Công cụ được dùng chủ yếu là Zoom, Google Classrooms và Microsoft Teams và được giáo viên chọn do đã biết cách dùng. Giáo viên ít được tập huấn, phần lớn giáo viên đã tự tìm hiểu học hỏi về dạy học trực tuyến thông qua các nhóm/diễn đàn trên mạng xã hội trong thời gian diễn ra dịch bệnh. Việc dạy học trực tuyến được giáo viên tiến hành chủ yếu thông qua “phát trực tuyến” hoạt động dạy học của mình, phần lớn giáo viên đã tích hợp bài giảng bằng PowerPoint khi tổ chức dạy học trực tuyến. Tuy nhiên, đa số giáo viên vẫn chưa có các kĩ năng biên tập, chuẩn bị các học liệu điện tử như video, audio hay hình ảnh. Giáo viên vẫn còn nhiều khó khăn khi thực hiện dạy học trực tuyến. Họ chủ yếu vẫn sử dụng máy tính xách tay cá nhân, một số phải dùng điện thoại thông minh trên nền mạng 3G/4G vì không có kết nối mạng cho máy tính. Một số ít học sinh không có đủ điều kiện để tham gia học trực tuyến. Lớp học trực tuyến có số lượng học sinh tham gia khá lớn nên đảm bảo sự tham gia của học sinh là điều không dễ đối với giáo viên. Trên cơ sở các phát hiện ban đầu, bài viết đưa ra một số khuyến nghị về tổ chức dạy học trực tuyến, bồi dưỡng giáo viên về dạy học trực tuyến và điều kiện đảm bảo cho dạy học trực tuyến ở bậc phổ thông.

Đáp ứng định hướng của Chương trình Giáo dục phổ thông 2018 là phát triển toàn diện năng lực và phẩm chất người học, việc thay đổi các thành tố trong dạy học là yêu cầu cấp thiết. Trong quá trình dạy học nói chung và dạy học Sinh học nói riêng, câu hỏi đóng một vai trò quan trọng. Câu hỏi vừa là phương pháp vừa là phương tiện giúp thầy và trò đạt được các mục tiêu đề ra trong quá trình dạy học. Dựa trên cơ sở nghiên cứu về cơ sở lí luận, bài viết đề xuất nguyên tắc, quy trình thiết kế hệ thống câu hỏi phát triển năng lực Sinh học trong dạy học chủ đề Trao đổi nước, Sinh học 11 trung học phổ thông. Kết quả thực nghiệm sư phạm cho thấy, việc áp dụng các câu hỏi đã được thiết kế thực sự góp phần trong phát triển năng lực Sinh học cho học sinh.