PHÁT TRIỂN KĨ NĂNG CHĂM SÓC ĐÁP ỨNG CHO SINH VIÊN VÀ GIÁO VIÊN MẦM NON: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VÀ ĐỊNH HƯỚNG THỰC TIỄN

PHÁT TRIỂN KĨ NĂNG CHĂM SÓC ĐÁP ỨNG CHO SINH VIÊN VÀ GIÁO VIÊN MẦM NON: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VÀ ĐỊNH HƯỚNG THỰC TIỄN

Bùi Thị Xuân Lụa btxlua@sgu.edu.vn Trường Đại học Sài Gòn 273 An Dương Vương, phường Chợ Quán, Thành phố Hồ Chí Minh, Việt Nam
Tóm tắt: 
Bài viết tổng quan có hệ thống các nghiên cứu trong và ngoài nước về phát triển kĩ năng chăm sóc đáp ứng cho sinh viên và giáo viên mầm non, qua đó làm rõ xu hướng nghiên cứu và các định hướng thực tiễn chủ yếu. Nghiên cứu được thực hiện theo quy trình PRISMA, phân tích 19 công trình khoa học được lựa chọn từ ba cơ sở dữ liệu VJOL, ResearchGate và Google Scholar. Kết quả cho thấy, chăm sóc đáp ứng được xác định là nguyên tắc sư phạm cốt lõi trong giáo dục mầm non, giữ vai trò quan trọng đối với chất lượng tương tác giáo dục và sự phát triển toàn diện của trẻ. Trên cơ sở phân tích nội dung các nghiên cứu, bài viết hệ thống hóa năm định hướng nghiên cứu và triển khai thực tiễn nổi bật, gồm: 1) Xây dựng chương trình và mô-đun đào tạo kĩ năng chăm sóc đáp ứng; 2) Phát triển năng lực cảm xúc và năng lực nghề nghiệp của giáo viên mầm non; 3) Áp dụng các chiến lược tương tác đáp ứng trong môi trường lớp học; 4) Thúc đẩy mô hình phối hợp hỗ trợ giữa gia đình và cộng đồng; 5) Tăng cường thực hành nghề và trải nghiệm thực tập cho sinh viên sư phạm mầm non. Từ đó, bài viết đề xuất đẩy mạnh nghiên cứu thực nghiệm, tích hợp phát triển năng lực cảm xúc trong đào tạo giáo viên, đồng thời xây dựng mô hình hợp tác nhà trường - gia đình - cộng đồng nhằm thể chế hóa chăm sóc đáp ứng như một chuẩn mực nghề nghiệp trong giáo dục mầm non.
Từ khóa: 
skill development
responsive caregiving skills
preschool teachers
teacher training
system overview.
Tham khảo: 

[1] Brunsek, A., Rodrigues, M., Sokolovic, N., Borairi, S., Janmohamed, Z., Jenkins, J. M. & Perlman, M. (2024). Can a brief professional development improve early childhood educators’ responsivity and interaction quality in child care centers? A cluster randomized controlled trial. Early Education and Development, 35(5), pp.1014-1031. https://doi.org/10.1080/10409289.2023.2274302.

[2] Bùi Thị Xuân Lụa. (2025). Rèn luyện kĩ năng chăm sóc đáp ứng với trẻ cho sinh viên ngành Giáo dục mầm non. Tạp chí Khoa học, Trường Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh, 22(3), tr.4689-4702. https://doi.org/10.54607/hcmue.js.22.3.4689.

[3] Choi, J., Horm, D., Jeon, S. & Ryu, D. (2019). Do stability of care and teacher–child interaction quality predict child outcomes in Early Head Start? Early Education and Development, 30(3), pp.337-356. https://doi.org/10.1080/10409289.2018.1546096.

[4] Cologon, K., Wicks, L. & Salvador, A. (2017). Supporting caregivers in developing responsive communication partnerships with their children: Extending a caregiver-led interactive language program. Child Language Teaching and Therapy, 33(2), pp.157-169. https://doi. org/10.1177/0265659016650978.

[5] Đỗ Thị Minh Liên. (2019). Nâng cao hiệu quả rèn luyện nghiệp vụ sư phạm cho sinh viên Khoa Giáo dục mầm non Trường Đại học Sư phạm Hà Nội. Tạp chí Khoa học, Trường Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh, 57, tr.54-59.

[6] Eshelman, V. T., Lieberman-Betz, R. G., Vail, C. O. & Brown, J. A. (2022). An examination of patterns of caregiver responsiveness and toddler communication in early childhood classrooms. Journal of Early Childhood Teacher Education, 43(1), pp.80-94. https://doi.org/10.1080/10901027.2021.2 005189.

[7] Garner, P. W., Parker, T. S. & Prigmore, S. B. (2019). Caregivers’ emotional competence and behavioral responsiveness as correlates of early childcare workers’ relationships with children in their care. Infant Mental Health Journal, 40(4), pp.503-517. https://doi.org/10.1002/imhj.21784

[8] Girolametto, L. & Weitzman, E. (2002). Responsiveness of child care providers in interactions with toddlers and preschoolers. Language, Speech, and Hearing Services in Schools, 33(4), pp.268 281. https://doi.org/10.1044/0161-1461(2002/022).

[9] Hoàng Thanh Phương, Bùi Thị Thanh Thủy, Bùi Thị Loan & Quách Thị Thu Hà. (2023). Một số định hướng xây dựng nội dung chương trình đào tạo giáo viên mầm non theo định hướng phát triển năng lực đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục hiện nay. Tạp chí Khoa học và Công nghệ, Trường Đại học Hùng Vương, 31(2), tr.56-63.

[10] Landry, S. H., Zucker, T. A., Williams, J. M. & Merz, E. C. (2014). Improving school readiness of high-risk preschoolers: Combining high quality instructional strategies with responsive training for teachers and parents. Early Childhood Research Quarterly, 29(3), pp.387-400. https://doi. org/10.1016/j.ecresq.2014.04.001.

[11] Lee, S. Y., Shin, M. & Recchia, S. L. (2016). Primary caregiving as a framework for preparing early childhood preservice students to understand and work with infants. Early Education and Development, 27(3), pp.336–351. https://doi.org/10.1080/1040928 9.2015.1076675.

[12] Lê Thị Bích Ngọc. (2021). Cấu trúc năng lực thích ứng nghề nghiệp của giáo viên mầm non đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục. Tạp chí Khoa học Giáo dục, 203(3), tr.42-49.

[13] Lucas, J. E., Richter, L. M. & Daelmans, B. (2018). Care for child development: An intervention in support of responsive caregiving and early child development. Child: Care, Health and Development, 44(1), pp.41-49. https://doi.org/10.1111/cch.12544.

[14] Mortensen, J. A. & Barnett, M. A. (2015). Teacher child interactions in infant/toddler child care and socioemotional development. Early Education and Development, 26(2), pp.209-229. https://doi.or g/10.1080/10409289.2015.985878.

[15] Nguyễn Thị Vui. (2022). Phát triển năng lực thích ứng với sự thay đổi trong hoạt động nghề nghiệp của giáo viên mầm non. Tạp chí Giáo dục, 489(1), tr.33 37.

[16] Ota, C. L., DiCarlo, C. F., Burts, D. C. & Laird, R. (2006). The impact of training on caregiver responsiveness. Journal of Early Childhood Teacher Education, 27(1), pp.23-34. https://doi. org/10.1080/10901020600675117.

[17] Phan Thị Lan. (2019). Biện pháp phát triển năng lực thích ứng nghề cho sinh viên ngành Sư phạm mầm non tại Trường Đại học Phú Yên. Tạp chí Khoa học, Trường Đại học Phú Yên, 22, tr.56–64.

[18] Pratt, M. E., Lipscomb, S. T. & McClelland, M. M. (2016). Caregiver responsiveness during preschool supports cooperation in kindergarten: Moderation by children’s early compliance. Early Education and Development, 27(5), pp.640–654. https://doi.org/10.1080/10409289.2016.11 38825.

[19] Quygley, C. F. & Hall, A. H. (2016). Taking care: Understanding the roles of caregiver and being cared for in a kindergarten classroom. Journal of Early Childhood Research, 14(2), pp.181-195. https:// doi.org/10.1177/1476718X14548783.

Bài viết cùng số