XÂY DỰNG QUY TRÌNH DẠY HỌC MÔN LỊCH SỬ VÀ ĐỊA LÍ THEO TIẾP CẬN TRẢI NGHIỆM Ở CÁC TRƯỜNG TIỂU HỌC TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

XÂY DỰNG QUY TRÌNH DẠY HỌC MÔN LỊCH SỬ VÀ ĐỊA LÍ THEO TIẾP CẬN TRẢI NGHIỆM Ở CÁC TRƯỜNG TIỂU HỌC TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

Hà Thị Kim Linh linhhtk@tnue.edu.vn Trường Đại học Sư phạm - Đại học Thái Nguyên 20 Lương Ngọc Quyến, phường Phan Đình Phùng, Thành phố Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên, Việt Nam
Nguyễn Đức Vinh* loptruong.ducvinh1@gmail.com Trường Tiểu học, Trung học cơ sở, Trung học phổ thông Quốc tế Canada 86, đường số 23, phường Tân Mỹ, Thành phố Hồ Chí Minh, Việt Nam
Tóm tắt: 
Bài viết nhằm xây dựng quy trình dạy học môn Lịch sử và Địa lí theo tiếp cận trải nghiệm ở tiểu học trên cơ sở lí luận dạy học hiện đại và dữ liệu khảo sát thực tiễn tại Thành phố Hồ Chí Minh. Khoảng trống mà nghiên cứu tập trung giải quyết là sự thiếu vắng một quy trình chuyên biệt, có căn cứ thực tiễn dành cho giáo viên tiểu học khi tổ chức dạy học môn Lịch sử và Địa lí theo tiếp cận trải nghiệm. Nghiên cứu sử dụng phương pháp thiết kế hỗn hợp theo hướng mô tả - phát triển; dữ liệu được thu thập từ phân tích tài liệu, khảo sát 178 giáo viên và 75 cán bộ quản lí tại 14 trường tiểu học, kết hợp với quan sát sư phạm, phỏng vấn và phân tích sản phẩm học tập. Kết quả cho thấy, các nhà trường đã quan tâm đến việc xác định mục tiêu và đánh giá sau bài học, nhưng các hoạt động cốt lõi của dạy học trải nghiệm như dự kiến hình thức, địa điểm trải nghiệm; tổ chức cho học sinh khám phá trực tiếp; và tổ chức thao tác, thực hành còn thấp hơn và kém đồng đều hơn giữa các trường. Trên cơ sở đó, nghiên cứu đề xuất quy trình 04 bước gồm: 1) Thiết kế kế hoạch bài dạy, 2) Tổ chức thực hiện, 3) Đánh giá kết quả và 4) Phát triển kế hoạch dạy học. Quy trình này góp phần cụ thể hóa định hướng dạy học theo tiếp cận trải nghiệm trong môn Lịch sử và Địa lí ở tiểu học, đồng thời cung cấp căn cứ tham chiếu cho giáo viên, tổ chuyên môn và hoạt động bồi dưỡng giáo viên.
Từ khóa: 
Lịch sử và Địa lí
tiếp cận học tập trải nghiệm
quy trình dạy học
Thiết kế dạy học
trường tiểu học.
Tham khảo: 

[1] Bộ Giáo dục và Đào tạo. (2018a). Chương trình Giáo dục phổ thông - Chương trình tổng thể (Ban hành kèm theo Thông tư số 32/2018/TT-BGDĐT ngày 26 tháng 12 năm 2018 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo).

[2] Bộ Giáo dục và Đào tạo. (2018b). Chương trình Giáo dục phổ thông môn Lịch sử và Địa lí, cấp Tiểu học (Ban hành kèm theo Thông tư số 32/2018/TT-BGDĐT ngày 26 tháng 12 năm 2018 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo).

[3] Bộ Giáo dục và Đào tạo. (2025). Thông tư số 17/2025/ TT-BGDĐT ngày 12 tháng 9 năm 2025 Sửa đổi, bổ sung một số nội dung trong Chương trình Giáo dục phổ thông ban hành kèm theo Thông tư số 32/2018/TT BGDĐT ngày 26 tháng 12 năm 2018 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo.

[4] Dewey, J. (1938). Experience and education. Macmillan.

[5] Đặng Thành Hưng. (2002). Dạy học hiện đại: Lí luận, biện pháp, kĩ thuật. NXB Đại học Quốc gia Hà Nội.

[6] Đào Thị Ngọc Minh & Nguyễn Thị Hằng. (2018). Học tập trải nghiệm - Lí thuyết và vận dụng vào thiết kế, tổ chức hoạt động trải nghiệm trong môn học ở trường phổ thông. Tạp chí Giáo dục, (433), tr.36-40.

[7] Đinh Quang Báo, Trần Thị Mai Lan & Lưu Thuỳ Dương. (2022). Vận dụng giáo dục STEM vào dạy học chủ đề Thực vật và động vật ở trường tiểu học theo Chương trình Giáo dục phổ thông 2018. Tạp chí Khoa học và Công nghệ Trường Đại học Hùng Vương, 17(2), tr.52-59.

[8] Đỗ Tiến Đạt. (2018). Dạy học môn Toán ở tiểu học trên cơ sở tổ chức các hoạt động trải nghiệm, khám phá và phát hiện [Chuyên đề]. Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam.

[9] Hà Thế Ngữ & Đặng Vũ Hoạt. (1987). Giáo dục học (tập 1). NXB Giáo dục.

[10] Huỳnh Thị Trúc Giang. (2023). Dạy học phát triển năng lực môn Lịch sử và Địa lí ở tiểu học. Tạp chí Thiết bị Giáo dục, 2(287), tr.64-66.

[11] Kolb, D. A. (1984). Experiential learning: Experience as the source of learning and development. Prentice Hall.

[12] Nguyễn Thị Dung. (2019). Hoạt động trải nghiệm trong dạy học Tiếng Việt cho học sinh lớp 4, 5. Luận án Tiến sĩ, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội.

[13] Nguyễn Thị Hồng Chuyên & Hoàng Thị Mỹ Hạnh. (2022). Các nhân tố ảnh hưởng đến thái độ học tập môn Lịch sử và Địa lí của học sinh tiểu học. Tạp chí Giáo dục, 22(24), tr.8-12.

[14] Piaget, J. (1952). The origins of intelligence in children (M. Cook, Trans.). International Universityes Press. (Original work published 1936).

[15] Trần Doãn Vinh. (2018). Thiết kế hoạt động trải nghiệm trong dạy học môn Tin học ở cấp Tiểu học theo định hướng phát triển năng lực. Tạp chí Giáo dục, (437), tr.54-58.

[16] Trần Thị Phương Dung, Đỗ Thị Ánh Nguyệt & Phạm Nguyễn Song Liên. (2022). Thiết kế hoạt động trải nghiệm trong dạy học chủ đề “Thực vật và động vật” (Khoa học 4). Tạp chí Giáo dục, 22(14), tr.30-35.

[17] Vygotsky, L. S. (1978). Mind in society: The development of higher psychological processes. Harvard University Press.

[18] Wurdinger, S. D. & Carlson, J. A. (2010). Teaching for experiential learning: Five approaches that work. Rowman & Littlefield Education.

Bài viết cùng số